In de kleur van de dood

De vleermuizen zijn weer teruggekeerd uit hun donkere onderkomens. Na de hoogtijdagen in de jaren tachtig verstopten gothics zich jarenlang in het ondergrondse clubcircuit. De zwarte beweging voelde zich onbegrepen door de buitenwereld: Vampieren waren het, satanisten zelfs. Maar gothic, de cultuur met de vele gedaantes, is helemaal terug. Voor de een als leuke, incidentele verkleedpartij met wat leuke muziek, voor de ander als levensstijl. “Gothics zijn feitelijk gewone mensen met een iets andere visie op de wereld.”

// BN/DeStem, 21 september 2002 // foto: Ingrid Bertens //

Ineens zag je ze overal opduiken. In het voorjaar. Zestienjarige pubers die zich gothic noemden. De jongens gekleed in het zwart, met een T-shirt van Marilyn Manson of een andere shockrocker. De meisjes met zwarte of paarse rokken, een beetje middeleeuws. Geïnspireerd door Within Temptation, de Nederlandse band die met Ice Queen zowaar een heuse hit scoorde in Nederland en België.
De ware gothics gruwen van deze spookykids, of pandabeertjes, zoals ze in de scene ook wel genoemd worden. Ten eerste is Within Temptation namelijk geen gothic maar sprookjesmetal (inderdaad, dat luistert heel nauw). Maar het stoort ze vooral dat de pubertjes denken dat ze al gothic zijn door een confectiejurkje te kopen. “Gothic begint op deze manier veel te populair te worden”, verzucht Anneshca Eisden (19) op Darkness XL, een gothic feest in 013 in Tilburg. “Zelfs de Yes schrijft over ons. We gaan de verkeerde kant op.”

Ondergronds
De plotselinge populariteit is misschien even wennen: de gothic scene in Nederland leidt al vijftien jaar een sluimerend, ondergronds bestaan. De beweging ontstond in 1982 vanuit Engeland als muzikale stroming. Sombere teksten, trage, galmende ritmes en bombast waren de belangrijkste kenmerken van bands als Sisters Of Mercy, Killing Joke, Joy Division, Depeche Mode of Bauhaus.
De bloeiperiode was intens maar kort. Halverwege de jaren tachtig verloor de stroming aan populariteit. De scene trok zich terug in het clubcircuit, waar de liefhebbers elkaar sindsdien incidenteel ontmoetten op feesten. Alleen in Duitsland is de muziek nog steeds enorm populair. Daar trekken duizenden volgelingen elk jaar naar het Wave Gothic Treffen in Leipzig, het grootste festival in dit genre. “Maar in Duitsland zie je ook dat MTV en een jongerenkanaal als Viva2 gothic videoclips uitzenden. En je hebt er gespecialiseerde tijdschriften.
In Nederland is dat heel anders”, weet Kees de Brouwer. In de scene is hij beter bekend als DJ -X-X-X-. De 32-jarige Utrechter luistert al vanaf 1984 naar gothic muziek. Hij maakte zo nog net de bloeiperiode mee van het genre. Sinds acht jaar organiseert hij feesten waar hij zelf de mixmeester is. De populaire maandelijkse Cyberia-avonden in cultureel jongerencentrum Ekko in Utrecht zijn bijvoorbeeld zijn idee. En in 013 in Tilburg houdt hij, samen met DJ CO2 het tweemaandelijkse Darkness XL. “Dit is echt een fulltime baan voor mij. Ik ben de enige in Nederland op dit vlak. Al kan ik er nauwelijks van leven, met hulp van mijn vrouw lukt het net wel.”

Chatboxen
Als insider zag hij de laatste jaren de populariteit van gothic geleidelijk toenemen. “Vanaf 1998 kwam een nieuwe generatie opzetten. Jonge mensen, die de hoogtijdagen in de jaren tachtig niet mee hadden gemaakt. Ze kenden bands als The Cure wel, maar moesten de cd’s nog kopen. Vaak kwamen ze in de gothic scene terecht via chatboxen op internet. Vandaar dat we ze cybergothics noemen: dezelfde muziek, een nieuwe generatie.”
Net als bij Anneshca vervult deze geleidelijk stijgende populariteit hem echter met een tweeslachtig gevoel. “Aan de ene kant wil je meer volk, maar het moeten er ook weer niet te veel worden. Dan is het unieke er af. Voor veel mensen is de scene toch een veilige plek waar ze zich met verwante zielen in terug kunnen trekken. Voor veel mensen is het ook een levensstijl.”

Let’s have a black celebration
To celebrate the fact
That we’ve seen the back
Of another black day
(Depeche Mode – Black Celebration)

Middeleeuws
Maar wat verbindt al deze verwante zielen? Nou, in elk geval de kledingstijl. Gothic is tegenwoordig niet zo zeer een muziekstroming als wel een bepaalde look. Met als basis de kleur zwart. De pakweg honderd bezoekers aan Darkness XL zijn bijvoorbeeld vrijwel zonder uitzondering in de kleur van de dood gekleed.
Komt nog bij dat de kleding vaak koketteert met òf sm (latex shirts en broeken, halsbanden en ijzeren kettingen) òf met horrorverhalen, waarvan de middeleeuwse jurken wel het bekendste voorbeeld zijn. Het levert de gothics vaak badinerende, negatieve opmerkingen op van buitenstaanders. “Inderdaad: losers, vampiers, satanisten, noem alle clichés maar op”, zucht De Brouwer.
Anneshca draagt vrijwel altijd een halsband. Zelfs toen ze als assistent-manager werkte mocht dat van haar baas. Alleen de make-up (zwarte lippenstift en dito katachtige strepen vanuit de ooghoeken) kon niet door de beugel op de werkvloer. “Dat snap ik ook wel.” Haar ouders hebben geen enkel probleem met haar uiterlijk.
Maar de Tilburgse merkt dat ze vaak wordt nagekeken. “Ooit was ik aan het winkelen in de supermarkt. Trekt een vrouw de oordopjes van m’n walkman van mijn hoofd en roept: ‘Wat ben ik blij dat je mijn dochter niet bent.’ Je merkt dat mensen op middelbare leeftijd vaak bot reageren. Terwijl je van kinderen juist leuke reacties krijgt. Zo vroeg een meisje me pas: ‘Mevrouw, bent u een elfje?’”

Corset
Dat zullen ze aan Henry Jonkman niet vragen. De achttienjarige beroepsmilitair uit Ede heeft zijn legerkloffie deze avond ingeruild voor een hemd met spijkertjes, een broek met kettingen en laarzen met enorme plateauzolen. Plus een nekband, een piercing door de tong, een witgepoederd gezicht, zwarte oogschaduw en geverfde vingernagels van dezelfde kleur. “Dit is voor mij nog erg normaal. Vaak loop ik rond in een rok of corset. Ze vragen me vaak of ik flikker ben. Nou, volgens mijn ex-vriendinnetjes niet.”
Maar wat inderdaad wel opvalt is dat de gothic man nou niet bepaald macho is. Getuige de twee jongens die deze avond in rok rondlopen zijn ze eerder androgyn. “Androgyne mannen? Heel mooi”, glundert Anneshca. “Het getuigt van lef. In de gewone maatschappij word je afgezeken als je als man make-up draagt. Bij ons kan dat wel. Macho hoort niet bij gothic. Ik denk dat in de scene procentueel ook iets meer homo’s zitten.”
Door het opvallende, donkere uiterlijk zou je tegenwoordig haast vergeten dat gothic meer is dan een kledingstijl. Zo blijft de muziek nog steeds een erg belangrijke verbindende factor, al waaieren de stijlen uiteen van metal tot techno, ambient of middeleeuwse folk. Volgens DJ -X-X-X- is het pakweg tiental stijlen echter grofweg op te delen in twee stromingen. “Je hebt de hardere, gitaarmuziek enerzijds. Aan de andere kant zie je de elektronische muziek die meer op de jaren tachtig geïnspireerd is.”
Alle stromingen hebben in elk geval met elkaar gemeen dat ze niet commercieel zijn. De commercie heeft nog steeds noch qua kleding noch qua muziek ingang gevonden in de gothic-cultuur. “Het grote publiek komt niet met de muziek in aanraking”, weet De Brouwer. “Het is ook niet echt wat voor de gemiddelde Nederlander, denk ik.”

De meeste gothics vinden het ook wel best zo. Hun eigen stekkie, waar ze hun eigen kleren kunnen dragen en naar hun favoriete muziek kunnen luisteren. “Het gaat mij puur om de gezelligheid en de muziek”, vertelt Lexie (19 jaar, uit Lisse, kistjes, zwart-gele panty, een topje van latex en zwart-wit geverfd haar). “Al weet ik dat veel mensen gothic op een andere manier beleven.”

I look to you
How you carry on
When all hope is gone
Can’t you see
Your optimistic eyes
Seem like paradise
To someone like me
(Depeche Mode – Black Celebration)

Sprookjes
Inderdaad, ook De Brouwer zei het al eerder: voor een deel van de gothics is het een levensstijl. Het zijn enerzijds dromerige figuren die middeleeuwse sprookjes, klassieke horrorverhalen of science fiction prachtig vinden. Anderzijds denken ze vaak diep na over het leven en de dood . Hierdoor krijgt deze groep, grotendeels onterecht, het stempel van vampier opgedrukt.
“In feite zijn het normale mensen met een normale baan”, nuanceert de deejay. “Alleen denken ze meer na over de donkere kanten van het leven. Daar behoort ook een bepaalde afkeer van de maatschappij bij. Gothics zijn feitelijk gewone mensen met een iets andere visie op de wereld.”
“Negatieve gedachten hoef je niet uit te bannen”, vertelt Anneshca. “Bij sommige gothic bands zie je teksten die je bij andere acts niet ziet. Daar mis ik het gevoel en de beleving. Als ik Britney Spears hit me baby one more time hoor zingen, denk ik: waar heb je het over? Gothic bands zingen over depressie, dood , dat soort dingen. Dat sluit meer aan op mijn belevingswereld. Het is niet alleen maar hippie jippie en met z’n allen achter Tiësto aan huppelen.”

De site van DJ X-X-X- is te vinden onder www.cybergothic.nl. Op de webadressen www.kagankalender.com en www.dutchgothic.org staan de data van feesten en festivals. Onder home.planet.nl/~cantara/gothic.html tenslotte staat allerlei informatie over de historie van gothic.

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons licentie