Pa en ma belden nooit meer

Op 27 maart 1977 botsten op het vliegveld van Tenerife toestellen van de KLM en PanAm tegen elkaar. Bij het grootste ongeluk uit de luchtvaarthistorie kwamen 583 mensen om. In het KLM-vliegtuig zaten onder anderen Jules en Marietje Goudstikker uit Bergen op Zoom. Hun kinderen Marlies , Carmen en Louis waren op dat moment respectievelijk 21, 19 en 16 jaar oud. Een kwarteeuw later vertellen ze over het leven na de ramp.

// BN/DeStem, 15 december 2001 // foto: ANP, graphic: Richard Gesell //

Marlies : “We gingen meestal met zijn allen op vakantie. Dit was eigenlijk de eerste keer dat pa en ma met zijn tweetjes weggingen. Onze ouders hadden een groothandel in woningtextiel en hadden net de compagnon uitgekocht. Daarom gingen ze samen naar Tenerife .”
Carmen: “Ik wilde heel graag mee. Ik had op school gevraagd of ik vrij kon krijgen, maar dat mocht natuurlijk niet. Achteraf maar goed, anders had ik ook in dat toestel gezeten.”

Het vertrek
Carmen: “Ik was de avond ervoor nog flink wezen stappen en was laat thuis. Mijn vader kwam nog zijn bed uit, in zijn onderbroek, om me op m’n kop te geven. Dat was de laatste keer dat ik hem zag.”
Louis: “Ik weet nog dat ik heel vroeg in de ochtend gerommel hoorde. Gemopper over waar de koffers waren, het inpakken van kleren, dat soort dingen. Ik dacht: Ik blijf lekker liggen. Achteraf had ik zoiets van: Was ik maar mijn bed uitgegaan.”
Marlies : “Ik bracht mijn ouders die ochtend weg naar Schiphol. Ik zwaaide ze uit en dacht toen: misschien zie ik jullie nooit meer. Heel vreemd.”

Het nieuws
Marlies : “Ik had die zondag een volleybaltoernooi. Normaal gesproken zakten we altijd door, nu deden we dat niet. Op de terugweg gingen we alleen nog even langs een teamgenoot. Daar zagen we op het nieuws dat op Tenerife een vliegtuigongeluk gebeurd was.”
Louis: “Wij zaten met zijn tweetjes thuis. In eerste instantie hadden we zoiets van: daar kunnen ze niet bij zitten. Onze ouders hadden immers een vlucht naar Las Palmas en niet naar Tenerife . Maar een vriend van pa werkte op het reisbureau en bij controle bleek het vluchtnummer te kloppen. Later hoorden we dat de vluchten naar Las Palmas omgeleid waren naar Tenerife in verband met een bomaanslag of zo van de ETA.”
Marlies : “Pas ‘s avonds om elf uur op het Journaal moesten horen dat er geen overlevenden waren. Dat steekt me nog het meest, dat we het via de tv moesten vernemen. Er was wel een speciaal telefoonnummer, maar er was maar één lijn en die was urenlang in gesprek. Pas om vier uur ‘s nachts belde iemand van de KLM ons uit bed om te zeggen dat pa en ma op de bewuste vlucht hadden gezeten.”

De verwerking
Louis: “Toen ik naar bed ging, had ik al zoiets van: het is definitief. Ze hadden zelf nog steeds niet gebeld, terwijl ze al de hele dag op pad waren. Ze zouden zeker iets van zich hebben laten horen.”
Carmen: “Een paar dagen later las ik de namen in de krant. Op dat moment werd het voor míj eigenlijk pas definitief. Tot dat moment had ik kennelijk nog steeds de hoop dat ze op vakantie waren en zouden terugkomen.”
Louis: “De echte verwerking komt natuurlijk pas maanden later. Tegenwoordig krijg je bij een ramp meteen slachtofferhulp. In die tijd was dat niet: een man van de KLM is een uurtje binnen geweest. Wij werden gelukkig opgevangen door vrienden, dat was echt geweldig, het hele huis zat vol. Anders waren we aan ons lot overgelaten.”
Marlies : “Soms was het erg moeilijk te bevatten wat er gebeurd was, omdat alles ver weg was en je veel via de krant moest vernemen. Bij een auto-ongeluk kun je zelf naar een wrak gaan kijken en weet je dat het echt is. Nu kon dat allemaal niet.”
Louis: “Bovendien zaten we met een bedrijf dat moest blijven draaien. De ochtend na de ramp zaten de accountant en de advocaat al in huis. Die hebben de hele juridische afwikkeling en de schadeclaims gedaan en ervoor gezorgd dat wij de winkel konden overnemen. We zijn nog steeds ontzettend dankbaar dat zij ons toen bij hebben gestaan.”

De begrafenis
Marlies : “In eerste instantie kon alleen mijn vader geïdentificeerd worden, aan de hand van zijn gebit en de sieraden die hij droeg. Als je ineens zo’n zwartgeblakerd horloge ziet, komt zo’n ramp wel heel dichtbij. Eng was dat.”
Louis: “Het was erg vervelend dat we een begrafenis hadden zonder stoffelijke resten. Tot op dat moment was moeder nog niet geïdentificeerd en we hadden iets van: of met zijn tweeën, of niet. Enkele weken later hebben we onze ouders in stilte en in kleine kring alsnog kunnen begraven.”

De reacties
Louis: “Het ergste was het gevoel dat we overal in de stad nagekeken werden. Zo kwamen talloze mensen langs ons huis rijden om even naar binnen te kijken.”
Marlies : “Iemand belde zelfs of ons huis te koop was… Gelukkig waren er veel mensen die eerlijk bleven naar ons toe.”
Carmen: “Heel Bergen op Zoom weet het natuurlijk. Het is de roddel van het dorp. Nog steeds gebeurt het een heel enkele keer dat iemand zegt: ‘Het waren toch jouw ouders bij dat vliegtuigongeluk?’ Wat dat betreft draag je het je hele leven met je mee.”
Louis: “Ik ging een paar jaar later studeren. Dat was voor mij een bevrijding, omdat niemand van mijn achtergrond wist. Ik had echt een periode achter de rug waarin ik continu aangekeken werd alsof ik zo’n zielig jongetje was, omdat mijn ouders omgekomen waren bij een vliegtuigongeluk.”

Het plakboek
Marlies : “Het is misschien wel 24 jaar geleden dat dit boek voor de laatste keer uit de kast kwam.”
Louis: “Het vreemde is dat ik, nu ik die foto’s zie, nog steeds kijk of ik mijn ouders ergens kan ontdekken.”
Carmen: “Ik heb ook jaren gedroomd dat ze nog leefden. Dat als ik naar Tenerife zou gaan, ze daar nog gewoon rond zouden lopen.”
Louis: “Als je deze foto’s ziet, moet die botsing wel een enorme klap zijn geweest. Mensen riepen ook altijd dat onze ouders niks van de ramp beseft hebben, omdat het zo’n klap was. In het begin hield ik me daaraan vast, dacht ik dat ze meteen weg waren. Maar nu begin ik daar steeds meer aan te twijfelen. Misschien zijn ze wel levend verbrand, of zagen ze dat andere vliegtuig aankomen. Ik vind dat best wel heel eng.”

Vliegen
Carmen: “Het jaar erna ging ik alweer naar Indonesië. Ik dacht: als ik neerstort, ben ik er ook meteen geweest.”
Louis: “De eerste keer zat ik wel met zweet in mijn handen.”
Marlies : “Het probleem is: ik ga zo graag op vakantie. En als je niet wilt vliegen, kun je nergens meer naartoe. Dus stapte ik al vrij snel weer een vliegtuig in. Al zal ik nooit naar Tenerife gaan.”
Carmen: “Ik ook niet. Ik zou daar nooit kunnen landen en heb ook nooit de behoefte gehad de plek te bezoeken waar pa en ma stierven.”
Louis: “Het curieuze is dat vader in het verkeer een redelijke angsthaas was. De teller kwam zelden boven de tachtig in het uur, wij zaten vaak met kromme tenen op de achterbank. Pa riep dan dat vliegen de veiligste manier van vervoer was. Cru genoeg werd dat uiteindelijk zijn dood.”

Gemis
Marlies : “Ik denk dat het voor ouders moeilijker is om hun kinderen te verliezen dan andersom. Opa en oma bijvoorbeeld zijn de ramp in Tenerife nooit te boven gekomen, zij hebben hun eigen kinderen overleefd. Stel je voor dat het bij je eigen kinderen gebeurt: daar kom je nooit overheen.”
Carmen: “Wij hadden elkaar gelukkig. Wat ik wel mis, is een klankbord. Zeker nu je zelf kinderen hebt, wil je weten hoe je zelf was in die tijd. En hoe vader en moeder problemen zouden hebben opgelost. Maar ze zijn er niet meer om die vragen te beantwoorden.”

27 maart
“Die datum blijft in ons geheugen gegrift.”

Wat ging er mis op 27 maart 1977?

Vlucht KL 4805 vertrekt om 9.31 uur uit Amsterdam richting Las Palmas voor een vier uur durende vlucht. Op dat moment is de Clipper, de allereerste Boeing ooit, al vanaf Los Angeles via New York op weg naar dezelfde bestemming. Daar start voor de passagiers een cruise over de Middellandse Zee.
Las Palmas zullen ze echter nooit bereiken. Om 12.30 uur vindt daar op het vliegveld een bomaanslag plaats, gevolgd door een bommelding. De KLM -Boeing moet samen met andere toestellen uitwijken naar het kleine Los Rodeos-vliegveld op Tenerife , waar de charter om 13.10 uur landt. De PanAm wil op dat moment blijven rondcirkelen, in afwachting van de heropening van het vliegveld in Las Palmas. De vluchtleiding verordonneert gezagvoerder Victor Grubbs (57) echter te landen op Los Rodeos.

Het oponthoud duurt langer dan gedacht. KLM -gezagvoerder Jaap Veldhuyzen van Zanten besluit bij te tanken. Daardoor kan hij niet vertrekken op het moment dat Las Palmas weer open gaat. De PanAm, die achter het Nederlandse toestel staat, kan evenmin weg vanwege de tankwagen.
Om 16.26 uur ligt Los Rodeos onder een dikke deken van mist. De KLM -vlucht krijgt toestemming om over de volle lengte van de startbaan te taxiën en aan het einde om te keren, in afwachting van de take-off. De PanAm volgt even later. De verkeerstoren draagt Grubbs op om via afslag 3 naar de taxibaan te rijden. Het betekent voor de grote Boeing een moeilijke draai van 135 graden. Opzettelijk of niet, ze missen afslag 3 en rijden door naar de voor hen veel makkelijkere afslag 4.

Veldhuyzen van Zanten staat ondertussen klaar op de startbaan. Omdat de ervaren gezagvoerder de maanden ervoor als hoofdinstructeur vooral bezig was met het opleiden van piloten, vergeet hij toestemming te vragen voor take-off. Bovendien heeft hij haast: overschrijding van de werktijd dreigt, waardoor de bemanning die middag niet meer naar Amsterdam zou mogen.
Eerste officier Klaas Meurs vraagt alsnog take-off clearance. De verkeersleiding geeft hem de te volgen route en eindigt met ‘Ok, standby for take-off. We will call you.’ Geen toestemming om op te stijgen dus. De KLM -piloten horen na ‘Ok’ echter alleen een piep.
Bovendien is Veldhuyzen op dat moment al zes seconden bezig met de start. Hij ziet de PanAm-Boeing uit de mist voor zich opdoemen en trekt het vliegtuig omhoog. Het landingsgestel snijdt de bovenkant van de PanAm echter open. Na 150 meter crasht ook het KLM -toestel op de grond. Alleen zeven leden van de PanAm-bemanning en 54 passagiers overleven de botsing. De andere 583 komen om.

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons licentie