Religie shoppen in Taizé

Met de EO-jongerendag hebben de meesten niets. En de strenge regeltjes van de kerk spreken hen ook niet aan. Wel geloven ze ‘dat er meer is tussen hemel en aarde’. Vanuit die gedachte reisden veertig jongeren uit het bisdom Breda afgelopen week naar Taizé. Om zich in de plaatselijke kloostergemeenschap te bezinnen op hun toekomst en om voor even te ontsnappen aan de jachtige maatschappij. “Niemand vertelt hier dat je moet geloven.”

// BN/DeStem, 4 mei 2002 // foto: EPA //

“Ik weet echt geen klap van religie. Ik ben zelf erg rationeel, weet niet wat het is om te geloven. Daar hoop ik deze week hier achter te komen. Al denk ik niet ineens alle antwoorden te kunnen vinden.”
Het vooroordeel dat in Taizé alleen diepgelovige, wereldvreemde jongeren komen, helpt Anja van Beuningen (21) uit Breda al snel om zeep. Net als de opvatting dat ze elke week braaf naar de kerk gaan. “In mijn hele leven ben ik twee keer geweest. Eén keer met mijn vriend naar de protestantse kerk en één keer naar een katholieke. Ik ben een beetje aan het reli-shoppen, zeg maar, want mijn ouders hebben me opgevoed om zelf te kiezen.”
Taizé is op het eerste oog een van de tientallen eeuwenoude gehuchtjes in de Bourgogne: een twintigtal onmiskenbaar Franse huisjes, uiteraard met een eigen kerk, gebouwd op de flanken van een heuvel. Dé heuvel welteverstaan voor Taizégangers. Want bovenaan, verscholen achter de bebouwing, staat de karakteristieke houten toegangspoort met vijf kerkklokken van de plaatselijke kloostergemeenschap. Met daarachter enkele hectaren met barakken, tenten en grasvelden om te kamperen.

Afzondering
Broeder Roger stichtte de oecumenische gemeenschap in 1949. Zijn doel: de verdeeldheid tussen christenen onderling te helen en bepaalde conflicten van de mensheid te overwinnen. In de praktijk evolueerde het klooster tot een ontmoetingsplaats voor jongeren, een oord waar ze zich een week lang in alle eenvoud en afzondering kunnen bezinnen. Als in Amerika twee wolkenkrabbers in zouden storten, zou je het in Taizé door de afwezigheid van radio en tv nauwelijks meekrijgen.
In deze eerste week van mei heeft broeder Roger ruim achthonderd, vanwege de vakantie overwegend Nederlandse, gasten in zijn achtertuin. In de zomermaanden loopt dat aantal op tot zesduizend. Dat leidt, samen met de organisatie van de Franse slag, af en toe tot wat chaos. Maar niemand die klaagt, zelfs niet over het sobere leven.
Want te gast zijn in Taizé betekent leven in een kloosterritme: drie maal daags een gebedsdienst van drie kwartier, anderhalf uur gespreksgroep over de bijbel en meehelpen met koken en schoonmaken. De enige plek van vertier is het café, maar dat is vier maal daags slechts een half uur open en verstrekt slechts één pilsje per persoon. Per dag. En het eten is meestal een onbestemd prutje, dat gelukkig iets beter smaakt dan het er uit ziet. “Maar er komt echt een diëtiste aan te pas om het menu samen te stellen”, stelt Samantha Snijders, voor de zesde keer te gast, gerust. “En het eten is op de een of andere manier altijd genoeg.”

Vooroordelen
Taizé is dus in feite een niet al te luxe jongerenkamp. Maar wat voor jongeren komen er nu? “Toen ik de eerste keer ging, dacht ik alleen zwaar gelovige pantoffelfiguren tegen te komen”, geeft Emmy Rau (31) toe. De Bredase is nu voor de negende keer in het dorp. “Want mijn vooroordelen werden niet bevestigd. Het was wel even wennen, maar na een halve week wilde ik niet meer weg.”
Natuurlijk zijn de echte diepgelovigen er wel te vinden, met hun hoofd in hun handen verzonken in een gebed tijdens de diensten. Voor hen die verdieping zoeken, is er zelfs de gelegenheid een week in volledige stilte door te brengen. Wim Lolkema (44), dominee in Roosendaal, deed het ooit. “Ik sliep de hele week naast een jongen. Op zondagochtend, de dag van vertrek, mochten we eindelijk praten met elkaar. Bleek hij uit een naastgelegen dorp te komen!”
De diepgelovigen vormen echter veruit de minderheid. In Taizé is het minder belangrijk in wie of wat je gelooft, áls je überhaupt al gelooft. Wat de aanwezigen hooguit gemeen hebben, is de overtuiging ‘dat er meer is tussen hemel en aarde’, zoals Anja het weer bondig samenvat. “Het kan niet zo zijn dat de wereld in één oerknal is ontstaan.”

Levensvisie
Het zijn inderdaad geen lichte gespreksonderwerpen. Niet voor niets is negentig procent van de Taizégangers minimaal van hbo-niveau. En vrijwel allemaal zijn ze op zoek naar een levensvisie die bij hen past en hen de weg wijst in hun bestaan. Of je die visie nu protestants, katholiek, islamitisch of filosofisch noemt, is minder belangrijk.
“Geloof ik in God? Ja en nee”, vertelt de 17-jarige Simone van der Maarel uit Nispen. “Ja omdat je dat van jongs af aan mee hebt gekregen. Nee omdat je bijvoorbeeld het hele scheppingsverhaal weg kunt gooien. Het bestaat niet dat de wereld geschapen is in zeven dagen. Ik geloof vooral in het goede van de mens. Naastenliefde. Respect. En dat heeft elke religie eigenlijk als basis.”
Ook voor Irene van de Berg (19) uit Harmelen is de bijbel geen dogma. “Ik ben gewoon erg op zoek naar het antwoord op de vraag waarom we op aarde staan. Ik ben op zoek naar zingeving. Op de basisschool was alles zo verplicht: je moest de bijbel lezen en liedjes zingen. Nu wil ik wel eens weten wat erachter zit.”

Vurige bakens
Een gebedsdienst in Taizé.De enige echt religieuze momenten in Taizé zijn de wereldberoemde gebedsdiensten. Driemaal daags verzamelt iedereen zich in de kerk. Op de plek van het altaar hangen slechts oranje doeken, die door kaarsen verlicht als vurige bakens van hoop richting hemel reiken.
De middengang van de kerk is gereserveerd voor de broeders uit meer dan vijfentwintig landen, in leeftijd variërend van 21 tot in de tachtig. Helemaal achterin zit broeder Roger (87), tegenwoordig helaas net zo fit als de paus. En daaromheen zitten de honderden gasten op de grond, of op houten bankjes. De diensten zijn in feite één grote samenzang. Iedereen zingt de typische Taizéliederen (bestaande uit slechts één tekstregel, in allerlei talen) mee. En in plaats van een ellenlange preek heerst midden in de dienst tien minuten lang stilte.
“Het is haast meditatief”, vertelt dominee Lolkema. “Wij lopen God vaak voor de voeten met al onze woorden. Hier kun je je nog in stilte bezinnen. Wat dat betreft, is Taizé een religieuze schok.” Zelfs ongelovigen zoals Anja vinden de gebedsdiensten prachtig. “Machtig mooi dat je samen zoiets kunt doen. Er ontstaat een gevoel van broederschap en tolerantie.”

Daarmee biedt de kloostergemeenschap iets aan jongeren wat de kerk ze niet meer biedt. Want als één ding duidelijk wordt in dit Franse dorp, is het wel dat de kloof tussen de Nederlandse jeugd en de kerk (vooral de rooms-katholieke) gigantisch is: de paus wordt een tragisch figuur gevonden, zijn leeftijd symbolisch voor die van de opvattingen van de kerk. “Hun strenge regels zijn niet meer van deze tijd. Zeggen dat je voor het huwelijk geen seks mag hebben, is toch ouderwets”, meent Casper (27) uit Breda, die in Taizé gewoon bij zijn vriendin Lieke in één tent mag slapen, helemaal in de relaxte geest die de gemeenschap uitstraalt.
Ook de twintigjarige John van Hinten uit Oudenbosch, zelf actief binnen zijn parochie als misdienaar en lid van het koor, meent dat ‘tijden veranderen en de kerk daarin mee moet gaan’. “Het is belangrijk te discussiëren over ethische en maatschappelijke kwesties. De kerk zou daarover eerst intern de discussie aan moeten gaan. Nu bevindt ze zich in een identiteitscrisis.”

Varkensstal
Klopt er dan helemaal niets van de vooroordelen over religieuze jongeren? Nou vooruit, eentje dan. Want als een grote groep tieners in een bus op reis gaat naar Frankrijk, laten ze meestal hun manieren en verstand achter bij de Nederlandse grens om er een grote varkensstal van te maken. “Maar nu ben je op stap met een kudde brave schaapjes”, lacht Emmy Rau.
Niet dat het allemaal softies zijn. Maar de jongeren zijn wel ongemeen gedisciplineerd en vriendelijk. “Het fijne hier is de tolerantie. Je mag zijn wie je bent. Niemand vertelt dat je moet geloven, ze laten het aan jou over. En het is toch niet erg om aardig en beleefd te zijn?”

Dit werk is gelicenseerd onder een Creative Commons licentie